Alergeny

Ziarna pyłku roślin - męskie gamety roślin są niezbędne do reprodukcji roślin. Mają one zazwyczaj kształt regularny, zbliżony do kuli lub elipsy obrotowej. Wielkość żywego ziarna pyłku jest zmienna, powiększa się ono lub kurczy zależnie od zawartej w nim wody. Ziarna pyłku mają różną wielkość od 5 mikrometrów (niezapominajka) do 200 mikrometrów (kukurydza i dynia). Ziarna pyłku roślin wiatropylnych (a to właśnie one mają właściwości uczulające) mają średnicę od 17 do 58 mikrometrów.

W Polsce pylenie roślin rozpoczyna się zwykle w pierwszej dekadzie lutego (leszczyna i olcha), choć przy sprzyjających warunkach pogodowych pyłek tych roślin może pojawić się w atmosferze już w połowie stycznia. W kwietniu powietrze nasycone jest pyłkiem brzozy, który jest najczęstszą przyczyną alergicznego nieżytu nosa i spojówek w okresie wiosennym. Okres pylenia drzew liściastych trwa do połowy maja, kiedy to kwitną dęby. Koniec maja, czerwiec i lipiec to okres pylenia traw (w tym zbóż - traw uprawnych). W sierpniu i wrześniu w atmosferze dominują ziarna pyłku roślin złożonych, w tym bylicy.

Czas rozpoczęcia i zakończenia pylenia przez poszczególne rośliny jest zależny od krainy geograficznej, warunków klimatycznych i gatunku rośliny. Pylenie drzew i traw najwcześniej rozpoczyna się w części południowo-zachodniej, a najpóźniej (po około 10-14 dniach) w północno-wschodniej Polsce. Pylenie roślin złożonych (chwasty) rozpoczyna się najczęściej w części południowo wschodniej. Podobnie przesunięty jest również szczyt sezonu pylenia poszczególnych gatunków roślin. Znajomość tych zjawisk pozwala na ograniczanie ekspozycji na alergeny tj. wyjazd w okolicę gdzie pylenie jeszcze się nie rozpoczęło lub już zakończyło.

« zwiń

W poszczególnych latach termin rozpoczęcia i zakończenia pylenia mogą różnić się od średnich wieloletnich. Nieznajomość stężenia pyłku, na jakie byliśmy narażeni może prowadzić do błędów w ocenie skuteczności terapii. Wystąpienie objawów uczuleniowych pomimo zastosowanego leczenia świadczyć może o jego nieskuteczności, ale może być też spowodowane ekspozycją na wyjątkowo wysokie stężenie alergenów. Z drugiej strony brak lub niewielkie objawy w trakcie sezonu pylenia świadczyć mogą o wysokiej skuteczności terapii, lub też o niewielkiej ekspozycji na alergen np. w przypadku niskiego stężenia pyłku roślin. Częstość uczuleń na alergeny pyłku poszczególnych gatunków roślin jest wypadkową narażenia na dany alergen (zależne od strefy klimatycznej) i siły antygenowej pyłku konkretnej rośliny. Charakterystyczną cechą schorzeń alergicznych wywołanych przez alergeny pyłku roślin jest sezonowość występowania objawów. Objawy występują tylko, w okresie, gdy pyłek danej rośliny, na której alergeny jesteśmy uczuleni obecny jest w atmosferze w odpowiednio wysokim stężeniu. Nasilenie objawów chorobowych u osób uczulonych jest ściśle zależne od stopnia ekspozycji na alergen. Każdemu alergikowi niezbędne są, więc informacje o terminach pylenia roślin alergogennych. Ogólny pogląd na narażenie ze strony alergenów pyłku roślin daje kalendarz pylenia. Jest on przygotowany na podstawie wieloletnich badań stężenia pyłku roślin w różnych regionach kraju. W Polsce takie badania od 1988 roku prowadzi Ośrodek Badania Alergenów Środowiskowych. Jednak na stężenie pyłku roślin w atmosferze znaczący wpływ mają warunki atmosferyczne. Początek pylenia drzew jest ściśle uzależniony od temperatury powietrza (długa zima opóźnia początek pylenia leszczyny, olszy i brzozy) i opadów atmosferycznych (oczyszczają powietrze z pyłku roślin). Dlatego bardzo ważne dla właściwej diagnostyki, planowania leczenia i oceny skuteczności leczenia jest znajomość aktualnego i prognozowanego stężenia pyłku roślin w atmosferze. Prognozy stężenia pyłku roślin dla różnych regionów Polski dostępne są w naszym serwisie.

« zwiń

Najlepszą, bo przyczynową, metodą zwalczania schorzeń alergicznych jest bez wątpienia przerwanie styczności z alergenem. Jednak trudno jest unikać lub walczyć z niewidzialnym wrogiem, jakim są niewidoczne nieuzbrojonym w mikroskop okiem ziarna pyłku roślin. Dlatego też na użytek pacjentów i lekarzy alergologów prowadzone są pomiary stężenia pyłku roślin i spor grzybów w powietrzu większości dużych miast Polski. Na podstawie wyników tych badań Ośrodek Badania Alergenów Środowiskowych opracowuje komunikaty przesyłane do klinik i przychodni alergologicznych oraz prezentowane w TVP i Internecie. W większości dużych miast w Polsce na dachach budynków o wysokości 20-30 m nad poziomem ziemi zainstalowane są aparaty pomiarowe. W aparacie powietrze zasysane przez niewielki otwór kierowane jest na powierzchnię chwytną, którą jest taśma z substancją lepną. Taśma zamocowana jest na specjalnym bębnie, który przesuwa się w stosunku do szczeliny wlotu powietrza. Bęben z taśmą lepną przesuwa się z szybkością 2 mm na godzinę, co pozwala precyzyjnie określić stężenie pyłku nawet o określonej godzinie. Taśma z przyklejonymi do jej powierzchni ziarnami pyłku jest następnie barwiona fuksyną zasadową i oceniana przez specjalistów palinologów w mikroskopie świetlnym przy powiększeniu 300-600 x. Prowadzone są również próby wykorzystania komputerowej analizy obrazów do rozpoznawania ziaren pyłku. W celach doświadczalnych prowadzi się również badania stężenia konkretnych alergenów (a nie tylko ich nośników, jakimi są ziarna pyłku) w powietrzu z wykorzystaniem metod immunologicznych. Ma to szczególne znaczenie z uwagi na wprowadzanie preparatów do immunoterapii swoistej (odczulania), opartych, na tzw. alergenach rekombinowanych.

« zwiń