Astma

jest przewlekłym schorzeniem zapalnym dróg oddechowych, wywołanym alergenami, przewlekłymi zakażeniami wirusowymi lub bakteryjnymi, czynnikami zawodowymi, nietolerancją aspiryny lub innych niesterydowych leków przeciwzapalnych.

Proces zapalny

toczący się w drogach oddechowych powoduje

• napady duszności
• uczucie ciężaru w klatce piersiowej
• kaszel
• świszczący oddech

Wymienione objawy ustępują samoistnie lub pod wpływem leczenia.

Astmie towarzyszy także nadreaktywność oskrzeli, czyli nadmierna reakcja dróg oddechowych na bodziec, będący dla osoby zdrowej obojętny (np. kaszel, duszność po wysiłku fizycznym lub kontakcie z czynnikami drażniącymi oskrzela – zimne powietrze, zanieczyszczenia).

Skutki zapalenia

1. Skurcz oskrzeli – mięśniówka oskrzeli kurczy się, zmniejszając światło oskrzeli, przez które przedostaje się mniej powietrza, dając uczucie duszności
2. Obrzęk ściany oskrzeli – wytworzony przez naciek komórek zapalnych, które napłynęły do błony śluzowej oskrzeli
3. Tworzenie czopów śluzowych – pobudzona błona śluzowa wytwarza dużą ilość gęstej śluzowej wydzieliny
4. Przebudowę ściany oskrzeli – tzw. remodeling, czyli zmiany zwyrodnieniowe będące wyrazem przewlekającego się zapalenia

Czynniki wywołujące astmę

• alergeny (roztocza kurzu domowego, grzyby pleśniowe, sierść zwierząt, pyłki, pokarmy)
• czynniki zawodowe (środki chemiczne)
• częste zapalenia dróg oddechowych

Czynniki zaostrzające przebieg choroby

• czynniki drażniące (dym tytoniowy, intensywne zapachy, dymy, zanieczyszczenia powietrza)
• czynniki fizyczne (śmiech, płacz, wysiłek, zimne powietrze)
• zakażenia dróg oddechowych
• czynniki emocjonalne
• leki (beta-blokery, niesterydowe leki przeciwzapalne)
• inne (ciąża, choroby tarczycy)

Rodzaje astmy

Astma alergiczna

Objawy ujawniają się przed 30 rokiem życia, najczęściej w dzieciństwie. Często towarzyszą jej inne choroby alergiczne tj.:

• atopowe zapalenie skóry
• alergiczny nieżyt błony śluzowej nosa
• zapalenie spojówek oczu

Początkowo ma charakter napadowy z okresami remisji objawów. Wyniki alergicznych testów skórnych są dodatnie, a w surowicy krwi można oznaczyć alergenowo swoiste przeciwciała IgE. Istotne znaczenie w leczeniu astmy alergicznej stanowi profilaktyka antyalergiczna.

Astma niealergiczna

Zaczyna się zwykle po 30 roku życia. Pierwsze objawy pojawiają się po przebytym zakażeniu dróg oddechowych (wirusowym lub bakteryjnym). Początkowo ma charakter napadowy. Zbyt późno postawione rozpoznanie i zaniechanie leczenia przyczynowego powoduje utrwalenie objawów. Prowadzi do stałej duszności, zaostrzającej się w trakcie infekcji dróg oddechowych. Wyniki testów alergicznych są negatywne. Chorym z astmą spowodowaną nadwrażliwością na kwas acetylosalicylowy i inne niesterydowe leki przeciw zapalne stawia się również rozpoznanie astmy niealergicznej.

Astma aspirynowa

Astma aspirynowa występuje u chorych nadwrażliwych na aspirynę oraz inne niesterydowe leki przeciwzapalne. Towarzyszą jej objawy przewlekłego zapalenia zatok i błony śluzowej nosa.

Kupując leki przeciwbólowe zawsze poinformuj farmaceutę o nietolerancji NLPZ.

Leki dobrze tolerowane w astmie aspirynowej

• paracetamol
• meloksykam
• nimesulid

Co to jest alergen i alergia?

Alergen to substancja w zasadzie nieszkodliwa, powodująca jednak u osób predysponowanych (uczulonych), alergiczną reakcję immunologiczną organizmu.

Alergia to stan, w którym alergeny (np. pyłki roślin, pokarmy, odchody roztoczy, zarodniki pleśni, inne) wywołują reakcję obronną organizmu, co powoduje powstanie objawów i specyficznych dolegliwości tj.:

• katar = alergiczny nieżyt nosa
• łzawienie spojówek = alergiczne zapalenie spojówek
• kaszel, świsty przy oddychaniu, duszność = astma
• swędzące zmiany skórne = zespół atopowego zapalenia skóry
• objawy dyspeptyczne, bóle brzucha, wymioty

Astma może powstać na tle alergicznym, mogą ją wywołać przewlekające się infekcje bakteryjne lub wirusowe albo może być związana z wykonywanym zawodem.

Podział astmy oskrzelowej

Rozwój medycyny pozwolił na opracowanie skutecznych metod leczenia astmy oskrzelowej. Stosując leki wziewne (przede wszystkim sterydy wziewne i beta-2-mimetyki) chory może w ogóle nie odczuwać objawów choroby. Stosowanie prawidłowego leczenia pozwala na uzyskanie całkowitej kontroli choroby – takie leczenie ma spełniać wszystkie kryteria kontroli astmy wg GINA 2009.

Jeśli miałeś zaostrzenie astmy w tym roku lub czujesz, że twoja aktywność życiowa jest ograniczona z powodu choroby, skontaktuj się z lekarzem. Być może wymagasz zmiany dotychczasowego leczenia. W przypadku wystąpienia duszności nocnej skontaktuj się z lekarzem w ciągu następnego dnia – Twoja choroba jest niekontrolowana. Jeśli używasz leków doraźnie znoszących duszność częściej niż 2 x tydzień, skontaktuj się z lekarzem. Jeśli używasz tych leków codziennie, odwiedź lekarza niezwłocznie.

Leczenie astmy

• Właściwie zastosowane leki powodują, że objawy choroby zmniejszają się lub następuje całkowita remisja
• Podstawowymi i niezbędnymi lekami stosowanymi w astmie są steroidy wziewne

Pamiętaj: leczenie jest skuteczne wtedy, gdy jest stosowane regularnie, zgodnie z zaleceniami lekarza!

Stosujemy następujące leki:

przeciwzapalne, kontrolujące przebieg choroby

• glikokortykosteroidy wziewne – podstawowe leki, bez których nie uzyskamy pełnej kontroli astmy – nie wolno ich odstawiać
• wziewne długodziałające leki rozszerzające oskrzela
• doustne leki antyleukotrienowe
• preparaty teofiliny długodziałające
• kromoglikany

rozszerzające oskrzela, objawowe, znoszą uczucie duszności

• b2 mimetyki
• leki antycholinergiczne
• szybkodziałające preparaty teofiliny

– leki złożone: przeciwzapalny + rozszerzający oskrzela

• flutykazon + salmeterol
• budesonid + formoterol
• beclometason + formoterol

Najnowocześniejsza forma terapii – leczy stan zapalny i rozszerza oskrzela – optymalne zestawienie zapobiegające astmie.

Zaostrzenia astmy

zdarzają się pomimo najlepszej terapii przewlekłej. Sposób postępowania w razie zaostrzenia ustal ze swoim lekarzem prowadzącym. Ogólne zasady znajdziesz poniżej.

Skuteczne leczenie zaostrzenia jest możliwe, jeśli posiadasz:

• przystawkę inhalacyjną (spejser) lub nebulizator
• szybko działający lek rozszerzający oskrzela, zapas sterydu w formie tabletek doustnych

Zaostrzenie przebiega w różny sposób. Nie czekaj – zastosuj leki:

I. Objawy

kaszel, świsty przy oddychaniu, duszność: weź szybko działający lek rozszerzający oskrzela 2-4 dawki, stosując zasady prawidłowej aerozoloterapii

II. Objawy nie mijają po 20 minutach

weź szybko działający lek rozszerzający oskrzela 2-4 dawki, stosując zasady prawidłowej aerozoloterapii

III. Objawy nie mijają po kolejnych 20 minutach

weź szybko działający lek rozszerzający oskrzela 2-4 dawki, stosując zasady prawidłowej aerozoloterapii oraz ewentualnie dodatkowo steryd doustny

Skontaktuj się z lekarzem lub wezwij pogotowie ratunkowe, lub udaj się do szpitala.

Zastosowanie się do tych zaleceń zmniejszy ryzyko zagrożeń spowodowanych astmą oskrzelową.