Poradnik pacjenta

Na pierwszą wizytę powinniśmy udać się do lekarza pierwszego kontaktu lub lekarza rodzinnego.
W zależności od dolegliwości lekarz może zaproponować nam diagnostykę i leczenie lub skierować nas do lekarza specjalisty.

W przypadku schorzeń alergicznych najważniejszy jest wywiad (badanie podmiotowe), czyli rozmowa z lekarzem.

Należy przedstawić swe dolegliwości z dużą dokładnością, co będzie wysłuchane przez lekarza z należytą uwagą. Wypowiedź pacjenta informuje lekarza o przebiegu choroby (początek, główne dolegliwości, dotychczasowe leczenie). Lekarz dodatkowo stawia pytania umożliwiające bliższą charakterystykę problemu.

W rozmowie lekarz będzie dążył do uzyskania od Was jak największej ilości informacji. Dopiero skojarzenie występowania objawów z czynnikiem mogącym je wywołać daje szansę na właściwą diagnozę i prawidłowe leczenie. Dlatego do wizyty warto się przygotować. Można zapisać na kartce swoje spostrzeżenia, aby w trakcie wizyty nie zapomnieć o najważniejszych faktach.

« zwiń

Takich pytań możesz spodziewać się w czasie wizyty, przygotuj się do nich

1. Zasadnicze dolegliwości
2. Wywiad rodzinny i ogólny
   - choroby alergiczne (atopowe) w rodzinie pacjenta (u rodziców, dziadków, rodzeństwa).
   - warunki mieszkaniowe: miasto (przedmieścia), wieś; dom stary, nowy; mieszkanie suche, wilgotne; meble stare, nowe; obecność zwierząt domowych i roślin, rodzaj pościeli, klimatyzacja, czy dolegliwości nasilają się w domu (w jednym z pomieszczeń) czy poza domem.
   - zawód wyuczony i wykonywany, obecnie, poprzednio, rodzaj substancji, z którymi badany styka się w miejscu pracy (zwierzęta, rośliny, związki chemiczne, pyły),
   - związek objawów ze spożytymi pokarmami i lekami.
3. Początek objawów, (kiedy i w jakich okolicznościach wystąpiły po raz pierwszy), "skaza białkowa" lub nietolerancja pokarmów w dzieciństwie.
4. Częstotliwość objawów: codziennie (pora dnia), okresowo (kiedy, gdzie), sezonowość (pora roku, miesiąc) - pyłek roślin, zarodniki grzybów pleśniowych, całoroczne (gdzie występują) - roztocze, zarodniki pleśni.
5. Czas trwania i nasilenie objawów tj.:
   - kichanie (napadowość),
   - świąd nosa, spojówek, podniebienia,
   - niedrożność przewodów nosowych (jedno- lub dwustronna) - różnicowanie z polipem lub guzem,
   - uczucie braku powietrza – duszność, napadowy kaszel, świszczący oddech,
   - drapanie w gardle, suchość w jamie ustnej i nosogardle, mowa nosowa, chrapanie,
   - wyciek z nosa; wodnisty przez nozdrza przednie, gęsty w nozdrzach tylnych,
   - wpływ czynników klimatycznych (nasłonecznienia, deszczu, mgły, wiatru,
6. Stosowane leki i używki.
7. Choroby przebyte ze szczególnym uwzględnieniem chorób zakaźnych, pasożytniczych, grzybiczych.

W zależności od rodzaju dolegliwości dalsze badanie może mieć różny przebieg. W przypadku objawów ze strony nosa lekarz wykona tzw. rynoskopię (ocena wnętrza nosa). Badanie jest niebolesne i nie nieinwazyjne.

« zwiń

Kolejnym etapem może być wykonanie przez specjalistę alergologa testów skórnych. Testy skórne są najczęstszym badaniem alergologicznym. Pamiętaj jednak, że służą one do potwierdzenia uczulenia, które jest podejrzewane na podstawie wywiadu.

Schemat wykonywania testów skórnych punktowych:

1. Testy wykonuje się na wewnętrznej stronie przedramienia lub na plecach w okolicy międzyłopatkowej (miejsce szczególnie przydatne, gdy konieczne jest wykonanie dużej liczby testów), na niezmienionej chorobowo skórze.
2. Dozownikiem nakłada się po 1 kropli poszczególnych roztworów testowych w odstępach około 3-4 cm, w miejscach uprzednio oznaczonych.
3. Nożykiem do testów punktowych nakłuwa się skórę prostopadle przez kroplę alergenu. Nakłucie jest praktycznie bezbolesne nie wywołuje krwawienia.
4. Po 10 minutach można usunąć nadmiar roztworu testowego ze skóry za pomocą wacika. W przypadku silnej reakcji na alergen testowy czynność tą wykonuje się wcześniej.
   Jako kontrolę dodatnią (sprawdzenie reakcji skóry) stosuje się roztwory histaminy. Po około 10 minutach po podaniu histaminy, oraz po 15-20 minut po podaniu alergenów na skórze pojawia się bąbel pokrzywkowy i zaczerwienienie
5. Wynik testów odczytuje się po około 20 minutach oceniając wielkość bąbla, jaki powstanie na skórze w miejscu wniknięcia alergenu, na który jesteśmy uczuleni. Pamiętaj. Na 3-7 dni przed wykonaniem testów skórnych nie powinno się przyjmować leków antyhistaminowych a nawet wapna. Nie ma potrzeby przerywać stosowania sterydów donosowych lub dooskrzelowych.
   Wybierając się na testy nie trzeba a nawet nie powinno się być na czczo, warto coś wcześniej zjeść. Testów nie wykonuj się w czasie występowania objawów oraz w trakcie infekcji.

« zwiń

A. Unikanie kontaktu z alergenem

Jeśli jesteś uczulony na roztocze kurzu domowego pamiętaj o:

• ograniczeniu miejsc i przedmiotów gromadzących kurz: usuń dywany, kotary, meble tapicerowane
• prawidłowej wentylacji pomieszczeń, częstym wietrzeniu, obniżeniu poziomu wilgotności powietrza (wilgotność względna powinna wynosić 40 - 45%)
• częstym praniu pluszowych przytulanek w temperaturze 60°C, jeśli to niemożliwe to okresowo wystawiaj je na mróz lub umieszczaj w zamrażalniku,
• usunięciu „wiekowej” kanapy ze swojej sypialni i zakupieniu w to miejsce wymiennego, gąbkowego materaca, który wystawiaj na mróz zimą i na słońce latem
• powleczeniu materaca, poduszki i kołdry pokrowcami wykonanymi z tzw. tkanin barierowych, nieprzepuszczalnych dla roztoczy
• częstym praniu pościeli w temperaturze 60°C
• usuwaniu kurzu wilgotną ścierką, używaniu odkurzaczy z filtrem HEPA

Najlepiej, jeśli mieszkasz na terenie położonym powyżej wysokości 700 m. n.p.m., bo tam warunki dla rozwoju roztoczy kurzu domowego są najtrudniejsze

Jeśli jesteś uczulony na alergeny pochodzenia zwierzęcego pamiętaj o:

• oddaniu w miarę możliwości zwierzęcia w dobre ręce, a jeśli to niemożliwe, usuń je z miejsc częstego przebywania domowników
• regularnie kąp zwierzę
• ogranicz ilość obecnego w pomieszczeniu alergenu poprzez usunięcie mebli tapicerowanych i dywanów

Jeśli jesteś uczulony na grzyby pleśniowe pamiętaj o:

• prawidłowej wentylacji i utrzymywaniu niskiego poziomu wilgotności powietrza w pomieszczeniach zamkniętych m.in. w kuchni, łazience, piwnicy
• rezygnacji z nawilżaczy powietrza
• unikaniu prac ziemnych: rolniczych, ogrodniczych, w tym grabienia liści
• unikaniu domków letniskowych, drewnianych altanek, pomieszczeń gospodarskich na wsi, szklarni, krytych kąpielisk
• usunięciu z domu roślin doniczkowych wymagających częstego podlewania
• przechowywaniu w lodówce łatwo psujących się owoców i warzyw
• regularnym usuwaniu odpadków kuchennych

Jeśli jesteś uczulony na pyłek roślin pamiętaj o:

• planowaniu swojej aktywności w oparciu o informacje o aktualnym i prognozowanym stężeniu uczulającego pyłku w powietrzu
• przebywaniu w pomieszczeniach zamkniętych i unikaniu otwierania okien, gdy stężenie pyłku jest najwyższe
• ochronie oczu okularami na wolnym powietrzu
• spacerach na wolnym powietrzu jedynie po silnym, długotrwałym deszczu
• koszeniu trawników przed rozpoczęciem sezonu pylenia traw

B. Leczenie farmakologiczne

Leki przeciwhistaminowe

Za wystąpienie wielu objawów alergicznego nieżytu nosa bezpośrednio odpowiedzialna jest substancja, zwana histaminą, uwolniona z komórek w kilkadziesiąt sekund po kontakcie z alergenem. Substancja ta swoje działania wywiera za pośrednictwem swoistych receptorów. Leki przeciwhistaminowe stosowane w chorobach alergicznych łącząc się z receptorem H1 blokują działanie histaminy, co zapobiega przykrym objawom chorobowym. Zastosowanie ich redukuje surowiczą wydzielinę z nosa, świąd nosa i kichanie.
Leki przeciwhistaminowe dzielimy na dwie generacje. Pierwsza generacja leków obok działania zasadniczego wywołuje wiele działań niepożądanych; między innymi wyraźne działanie hamujące na ośrodkowy układ nerwowy pod postacią senności, otępienia, zaburzeń koncentracji i koordynacji ruchowej. Objawy te uniemożliwiają obsługę maszyn i pojazdów mechanicznych. Możliwa jest suchość w jamie ustnej, wzmożony apetyt oraz przyrost masy ciała. Działanie leków przeciwhistaminowych pierwszej generacji pojawia się w 15-30 minut po podaniu leku, szczyt działania osiągają po 60 minutach.
Nowoczesne leki przeciwhistaminowe drugiej generacji charakteryzują się dużą skutecznością, a jednocześnie pozbawione są wielu działań ubocznych. Długi okres działania tych leków pozwala na stosowanie ich w jednej dawce dobowej.

Glikokortykosteroidy

Glikokortykosteroidy stosowane są w leczeniu chorób alergicznych od około pół wieku, na przestrzeni tego czasu zmieniały się zalecenia dotyczące drogi podania leku, pojawiały się coraz doskonalsze preparaty o działaniu miejscowym. Obecnie są one najsilniejszymi dostępnymi lekami w leczeniu alergicznego nieżytu nosa. W opublikowanych międzynarodowych wytycznych dotyczących leczenia alergicznego nieżytu nosa u dorosłych glikokortykosteroidy stosowane donosowo uważane są za leki pierwszego rzutu (stosowane z wyboru) w leczeniu alergicznego nieżytu nosa o umiarkowanym i ciężkim przebiegu.
Najistotniejszym efektem działania tej grupy leków jest działanie hamujące aktywność komórek biorących udział w procesie zapalenia alergicznego leżącego u podstaw choroby alergicznej, tym samym redukują one ten proces.

Regularne stosowanie kortykosteroidów donosowych skutecznie zmniejsza objawy niedrożności nosa, wycieku wydzieliny, kichania i świądu nosa składające się na obraz kliniczny alergicznego nieżytu nosa. W ciężkich przypadkach sezonowego alergicznego nieżytu nosa, w celu uzyskania najlepszego efektu, należy rozpocząć stosowanie leku przed rozpoczęciem sezonu pylenia.
Obecnie dostępne są na rynku nowoczesne glikokortykosteroidy donosowe, które charakteryzują się bardzo niską biodstępnością, co z kolei sprawia, że są bardzo dobrze tolerowane.
Zalecenia dotyczące techniki stosowania glikokortykosteroidów donosowych w formie aerozolu u chorych z alergicznym nieżytem nosa:

• Głowę trzymaj w naturalnej, pionowej pozycji
• Oczyść nos z wszelkiej gęstej i nadmiernej wydzieliny śluzowej poprzez delikatne wydmuchanie nosa
• Włóż końcówkę urządzenia aplikującego do nosa
• Skieruj aplikator bocznie, do boku, w stronę przeciwna w stosunku do przegrody nosa lub w kierunku zewnętrznej części oka /w kierunku ucha po tej samej stronie. (Jeśli to możliwe użyj prawej ręki do aplikacji leku w lewym przewodzie nosowym a lewej do podania leku w prawym przewodzie nosowym, tak, aby pokierować lek z dala od przegrody nosa
• Uruchom dozownik leku tak jak jest to zalecane przez producenta i podaj liczbę dawek zaleconych przez lekarza.
• Delikatnie wciągnij powietrze nosem w trakcie podawania leku.
• Wypuść powietrze nosem

Alergenowa immunoterapia swoista (odczulanie)

Immunoterapia swoista, potocznie zwana odczulaniem, ma za zadanie, poprzez modyfikację odpowiedzi immunologicznej, wywołanie u osoby uczulonej tolerancji na podawany alergen, a tym samym złagodzenie objawów alergii w możliwie największym stopniu.
Wskazania i przeciwwskazania do zastosowania swoistej immunoterapii są ściśle określone. Zalecana jest u chorych o potwierdzonym mechanizmie choroby zależnym od przeciwciał- immunoglobulin E, u których skuteczność profilaktyki i leczenia farmakologicznego jest ograniczona i którzy wyrażają zgodę na ten rodzaj leczenia. Swoista immunoterapia alergenowa wskazana jest w alergicznym nieżycie nosa wynikającym przede wszystkim z uczulenia na alergeny pyłku roślin lub roztocze kurzu domowego. Zlecana może być również w uczuleniu na alergeny pochodzenia zwierzęcego oraz alergeny grzybów pleśniowych, przy braku możliwości lub skuteczności unikania ekspozycji na ten alergen, jednak skuteczność odczulania w przypadku tych alergenów jest niższa. Najlepsze efekty immunoterapii swoistej obserwuje się w przypadku tzw. alergii monowalentnej - uczuleniu na jeden tylko alergen. Uważa się, iż swoista immunoterapia alergenowa zastosowana u chorych z alergicznym nieżytem nosa chroni przed wystąpieniem astmy oskrzelowej.
Immunoterapia swoista wiąże się niestety z ryzykiem objawów ubocznych, w tym wystąpienia uogólnionej reakcji alergicznej włącznie, choć ryzyko to jest małe. Zarówno lekarza, jak i pacjenta obowiązują pewne zalecenia, których przestrzeganie ma za zadanie zapewnienie bezpieczeństwa immunoterapii swoistej.

« zwiń